CUMARTESİ EDEBİYAT SOHBETLERİ
“Edebiyat mahfillerinden Cumartesi Edebiyat Sohbetleri’ne”
“Bilmezler yalnız yaşamayanlar,
Nasıl korku verir sessizlik insana;
İnsan nasıl konuşur kendisiyle;
Nasıl koşar aynalara,
Bir cana hasret,
Bilmezler.”
Böyle anlatır yalnızlığı, yalnız kalmayı Orhan Veli. Cemal Süreya ise “Ben hangi şehirdeysem, yalnızlığın başkenti orasıdır.” der. Edebiyatçıların yalnızlık kavramıyla arası iyidir. Hatta yalnızlığı severler. Doğal olarak edebiyat ve sanat, çoğu zaman yalnızların sığınağı olarak düşünülür.
Bir odada, masasının başında, önünde beyaz bir kâğıt ya da bilgisayar ekranı bulunan yalnız bir yazar gelir gözümüzün önüne çoğu zaman. Kelimelerle baş başa kalmış, aklından geçenleri cümlelere, şiirlere, öykülere dönüştürmeye çalışan; düşünen bir insan...
Oysa edebiyat tarihine biraz yakından baktığımızda bunun bir yanılsama, yanlış bir bakış açısı, hatta hatalı bir bilgi olduğunu görürüz.
Çünkü yazarlar, şairler ve sanatçılar birbirlerini dinlemiş, tartışmış, eleştirmiş, fikir alışverişinde bulunmuş ve aynı masanın etrafında buluşmuşlardır. Bunun çok sayıda örneği vardır. Bu yazımda, bu örneklerden ve içinde bulunduğum sohbet ortamlarından söz etmek istiyorum.
Kimi zaman bir yazarın evinde, kimi zaman bir kahvehanede, kimi zaman bir derginin bürosunda, kimi zaman da bir otelin lobisinde yazarlar bir araya gelmiştir. Zamanla mekânlar değişmiş, çağlar değişmiş, edebiyat anlayışları değişmiş; ama yazarların birbirini arama ihtiyacı hiç değişmemiştir.
Üç yıldan bu yana Samsun Yazarlar Derneği Başkanı Ahmet Seven Bey’in öncülüğünde gerçekleştirdiğimiz Cumartesi Edebiyat Sohbetlerini düşündüğümde, aslında çok eski bir geleneğin bugünkü temsilcileri olduğumuzu hissediyorum.
İlkadım Kent Konseyinde, Samsun Yazarlar Derneğinin düzenlediği bu buluşmalarda Samsunlu yazarlar, şairler ve edebiyat meraklıları bir araya geliyor; edebiyatı, sanatı, şiiri, kitapları ve yazma serüvenini konuşuyoruz.
Bazen bir kitabın sayfaları arasında dolaşıyor, bazen bir şiirin mısralarında duruyor, bazen de edebiyatın bugününü ve geleceğini tartışıyoruz. Bazen ise yeni yayımlanan bir kitabın tanıtımını, yazarının bizzat kendisinden dinleme keyfine ulaşıyoruz.
Aslında yaptığımız şey yeni değil. Belki de edebiyat kadar eski.
Türk edebiyatında şairlerin bir araya gelerek edebiyat ve sanat üzerine konuştukları meclislere bir göz atalım.
Edebiyatımızda Encümen-i Şuarâ, Servet-i Fünun, Fecr-i Âtî, Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler, Garipçiler ve İkinci Yeni gibi önemli edebiyat toplulukları, farklı mekân ve ortamlarda bir araya gelip konuşup tartışarak edebiyat anlayışlarını oluşturmuş ve geliştirmişlerdir.
Tevfik Fikret’in Aşiyan adını verdiği evi, edebiyatımızda önemli bir yere sahiptir. “Aşiyan”, Farsçada “kuş yuvası” anlamına gelir ve şairin yıllardır hayalini kurduğu huzurlu ve dingin yaşamı temsil eder. Evin mimari tasarımında Tevfik Fikret’in de önemli katkıları olmuştur. Günümüzde Aşiyan Müzesi olarak hizmet veren bu mekân, Fikret’in yaşadığı dönemde edebiyatçıların ve şairin dostlarının buluştuğu yerlerden biri olmuştur.
İstanbul’daki Nisuaz Pastanesi de 1930’lu ve 1940’lı yıllarda edebiyatçıların uğrak yerlerinden biriydi. Sait Faik Abasıyanık’ın 14 Mart 1941 tarihinde Orhan Veli’ye yazdığı mektupta Nisuaz’dan söz ederek, cumartesi günleri burada edebiyatçıların toplandığını belirtmesi, bu mekânın edebiyat çevrelerindeki yerini göstermesi bakımından önemlidir.
Küllük Kahvesi ise dönemin bir başka önemli edebiyat mahfillerinden biriydi. Ahmet Hamdi Tanpınar, Yahya Kemal Beyatlı, Asaf Hâlet Çelebi, Faruk Nafiz Çamlıbel, Abidin Dino, Rıfat Ilgaz, Sabahattin Kudret Aksal, Tarık Buğra, Mehmet Fuad Köprülü, Ahmet Muhip Dıranas, Neyzen Tevfik ve Sait Faik Abasıyanık gibi pek çok edebiyatçı ve sanatçı, farklı dönemlerde bu mekânın müdavimleri arasında yer almıştır.
İsminin garipliği bir yana, Küllük, dönemin öne çıkan edebiyatçılarının birbirleriyle konuşup tartıştıkları önemli bir edebî mahfil hâline gelmiş ve döneminin tanınmış mekânlarından biri olmuştur.
Şair Sıtkı Akozan, “Küllüknâme” adlı şiirinde bu buluşmaları şöyle anlatır:
“Sanmayın âvâre bülbüller gibi güllükteyiz
Biz yanık bir kor gibi sabah akşam Küllükteyiz.”
Bunun dışında İkbal, Marmara ve Meserret gibi kahvehaneler de edebiyatçıların uğrak yerleri arasındadır. Müdavimleri olan edebiyatçılarla daha da renkli hâle gelen bu mekânlar, âdeta bir kültür sofrasına dönüşmüştür.
Bugün bize çok tanıdık gelen bir manzara değil mi?
Bir ev... Bir kahvehane... Bir grup şair ve yazar... Ellerinde şiirler, dilde edebiyat ve sanat... Ve edebiyatın, şiirin etrafında başlayan keyifli bir sohbet.
Üstelik bu toplantıların amacı yalnızca vakit geçirmek değildi. Şairler birbirlerinden öğreniyor, şiirlerini karşılaştırıyor, nazireler yazıyor, birbirlerini teşvik ediyor ve eleştiriyorlardı.
Demek ki iyi edebiyatın biraz da iyi bir edebiyat sohbetine ihtiyacı vardı. Yazarın içini dökebileceği, derdini kâğıdın dışında da aktarabileceği dostlara ihtiyacı vardı.
Zaman aktı, çağlar değişti, edebiyat akımları değişti. Sanat ve sanata bakış değişti; ancak yazarların ve şairlerin bir araya gelme geleneği çok az değişikliğe uğradı.
Bir araya gelmek yalnızca konuşmak değildi. Konuşmak, bir süre sonra üretmeye eviriliyordu.
Bütün bunları hatırlayınca insan ister istemez kendi yaşadığı şehre bakıyor.
Bizim edebiyat meclisimiz nerede? Bizim edebiyat sohbetlerimiz nerede? Bizden sonra gelecek genç yazarlar, şairler ve edebiyatseverler bugün yaptığımız buluşmaları hatırlayacak mı?
İşte bu nedenle Cumartesi Edebiyat Sohbetlerini yalnızca haftalık bir kültür etkinliği olarak görmüyorum. Bu buluşmalar, yüzyıllardır devam eden bir geleneğin Samsun’daki küçük ama anlamlı halkalarından biri.
Dün İstanbul’da Aşiyan’da toplanan şairler vardı. Bugün Samsun’da aynı şehrin yazarları ve şairleri bir araya geliyor. Dün şiirler okunuyor, üzerinde konuşuluyor, eleştiriliyordu. Bugün yine şiirler okunuyor, kitaplar konuşuluyor, edebiyat tartışılıyor.
Mekân değişiyor. Yüzler değişiyor. İsimler değişiyor. Kelimeler değişiyor. Fakat sohbetin kendisi değişmiyor.
Edebiyatın en güzel taraflarından biri burada saklıdır, kim bilir?
Evet, yazmak çoğu zaman yalnız yapılan bir eylemdir. Fakat edebiyat, yalnızlıkla başlamış olsa bile başka bir insana ulaştığında nihayete erer.
Bugün biz Samsun’da, cumartesi günleri aynı masa etrafında buluşuyoruz. Bir şehirde insanların edebiyat için bir araya gelmiş olmasını çok anlamlı ve değerli buluyorum; bunu geleceğe atılmış tohumlar olarak görüyorum.
Çünkü şehirler yalnızca binaları, sokakları, parkları ve meydanlarıyla değil, oluşturdukları sohbetlerle de kültür üretirler.
Bir şehrin yazarları aynı masanın etrafında buluşabiliyorsa orada edebiyat hâlâ canlı demektir.
İşte bu yüzden her Cumartesi yeniden buluşuyoruz: Samsun Yazarlar Derneği çatısı altında edebiyatımızı diri tutmak ve geleceğimize bir kültür mirası bırakabilmek için.