TARSUS’TAN KARADENİZ’E UZANAN 120 YILLIK MİRAS: İLKADIM’DAKİ TARİHİ BANKA BİNASININ HİKÂYESİ
SAMSUN – Karadeniz’in en önemli liman ve ticaret kentlerinden biri olan Samsun’un kalbinde, İlkadım ilçesi Kazımpaşa Caddesi (tarihi adıyla Bankalar Caddesi) üzerinde yükselen taş bina, 120 yıllık görkemli geçmişiyle kentin ticari hafızasını yaşatmaya devam ediyor. Günümüzde Garanti BBVA şubesi olarak hizmet veren yapı, tütün ticaretinin altın çağını yaşadığı Osmanlı döneminden Cumhuriyet’e, kentin geçirdiği mimari ve ekonomik dönüşümün en canlı tanığı durumunda.
Mimaride Selanik ve Beyrut İzleri: 1905-1906
-
yüzyılın sonlarında tütün ihracatı ve aktif liman faaliyetleriyle bölgenin finans merkezi haline gelen Samsun, dönemin en büyük küresel finans kuruluşu olan Osmanlı Bankası’nın da iştahını kabarttı. Banka yönetimi, kentin ticari hacmine yakışır ikonik bir bina inşa etmek üzere harekete geçti.
Binanın tasarım sürecinde İtalyan mimar Vittalliano Posetti’nin Selanik şubesi için çizdiği mimari projeler esas alındı. Samsun ve Beyrut şubelerinin yapımı için ise Galata’daki ofisiyle tanınan ünlü Mimar-Mühendis Marko Baruh görevlendirildi. 8 Haziran 1905 tarihinde imzalanan sözleşmenin ardından başlayan inşaat süreci hızla tamamlanarak bina Temmuz 1906’da kapılarını açtı. Toplam 670 metrekarelik bir arsa üzerine kurulan yapının tapusu, dönemin Osmanlı Bankası Genel Müdürü Jules Deffes adına tescil edildi.
Deniz Kıyısından İç Kesimlere Uzanan Coğrafi Değişim
İnşa edildiği dönemde Karadeniz’in dalgalarının kıyısına vurduğu, rıhtıma sıfır bir noktada yer alan tarihi bina, zaman içerisinde Samsun kentsel dokusundaki değişime de tanıklık etti. İlerleyen yıllarda Samsun Limanı’nda yürütülen geniş kapsamlı dolgu çalışmaları nedeniyle deniz çizgisi geriledi. Döneminde gemilerin yanaştığı rıhtımda yer alan yapı, günümüzde denizden yaklaşık 250 metre kadar içeride, kentin işlek caddelerinin ortasında bulunuyor.
Mimarisiyle Kent Silüetine Yön Veriyor
Kesme taş işçiliği ve yığma yapım tekniğiyle inşa edilen dikdörtgen planlı yapı, estetik detaylarıyla dikkat çekiyor. Basık kemerli demir kapıları, heybetli pencereleri ve çatı bölümündeki kule formuyla dönem Osmanlı neoklasik ve batılılaşma dönemi mimarisinin en nitelikli örneklerinden biri sayılıyor. Kentin ticaret ve finans merkezi olarak kurgulanan Kazımpaşa Caddesi'nin simgesi haline gelen bina, kentin mimari silüetini şekillendiren başlıca unsurlar arasında gösteriliyor.
Osmanlı Bankası'ndan Garanti BBVA'ya Birleşme Serüveni
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun ardından da Osmanlı Bankası bünyesinde Karadeniz tüccarına hizmet vermeyi sürdüren tarihi şube için dönüm noktası 2001 yılı oldu. Finans sektöründeki birleşmeler kapsamında Osmanlı Bankası'nın Garanti Bankası bünyesine katılmasıyla birlikte yapının mülkiyeti ve işletmesi Garanti Bankası’na geçti.
Açılışından bu yana aslına uygun restore edilerek korunan dış mimarisi ve korunan özgün yapısıyla bina, günümüzde Garanti BBVA şubesi olarak hem bankacılık faaliyetlerini kesintisiz sürdürüyor hem de Samsun’un tarihi ve mimari mirasını geleceğe taşımaya devam ediyor.