BOZKURT ŞİİR'İME CEZAYİR’DEN GELEN DEĞERLİ BİR ANALİZ !!!
Gıyaben tanıdığım, Cezayir’in değerli ve ünlü gazetecilerinden Turkia Loucif Hanımefendinin, “BOZKURT” adlı şiirim üzerine yaptığı güzel ve anlamlı analizi büyük bir memnuniyetle okudum.
Bir şair için yazdığı şiirin farklı coğrafyalardan, farklı kültürlerden ve farklı kalemlerden karşılık bulması kadar değerli çok az şey vardır. Hele ki şiirinizin özünü, ruhunu ve vermek istediği mesajı başka bir ülkeden değerli bir gazetecinin dikkatle okuyup yorumlaması, edebiyatın sınırları aşan evrensel gücünü bir kez daha göstermektedir.
“BOZKURT”, benim için yalnızca bir şiir değil; tarihimizin derinliklerinden gelen bir sembolün, özgürlüğün, bağımsızlığın, cesaretin, mücadele ruhunun ve Türk dünyasına duyduğum sevginin şiir diliyle ifadesidir. Turkia Loucif’in yaptığı analizde şiirin bu ruhunu ve taşıdığı anlamları görmüş olması benim için ayrıca kıymetlidir.
Kelimeler bazen bir milleti anlatır, bazen bir tarihi hatırlatır, bazen de gönüller arasında köprü kurar. Şiir ise bu köprünün en güçlü yollarından biridir. Türkiye’den Cezayir’e uzanan bu gönül köprüsünde, şiirimin değerli bir gazeteci tarafından okunması ve anlamlandırılması beni hem onurlandırmış hem de mutlu etmiştir.
Değerli Turkia Loucif Hanımefendiye, “BOZKURT” şiirime gösterdiği ilgi, ayırdığı kıymetli zaman ve yaptığı güzel analiz için gönülden teşekkür ediyorum.
Dilerim ki edebiyat, şiir ve sanat; milletleri birbirinden uzaklaştıran duvarları değil, insanları birbirine yaklaştıran gönül köprülerini büyütmeye devam etsin.
Cezayir’den Türkiye’ye uzanan bu güzel edebiyat dostluğunun daim olması dileğiyle…
Selam, saygı ve gönül dolusu teşekkürlerimle.
*Türk Nesirinde Okumalar*
*Türk yazar Yahya Azuroğlu’nun “Bozkurt” şiirinde efsane ile diriliş arasında, güç ile merhamet arasında*
*Yazan: Türkolog Luseif*
*El-Mesar El-Arabi Gazetesi - Cezayir*
---
*BOZKURT*
*Fahri Üstad Yahya Azuroğlu - Türkiye*
Bozkurtlar dağların zirvesinde ulur,
Göğüste bir millet, gözde bir umut vardır.
Karanlık gecelerde yıldızlar parlar,
Bozkurt dişi kurtlar bize yol gösterir.
Ergenekon’da olduğu gibi dağları aşarız,
Kalplerimizde sönmeyen bir ateşle.
Türk çadırı birlikle süslenir,
Dilde nice türküler, gökte nice sevdikler vardır.
Gökten ataların sözü yankılanır,
Toprağın altında bin yıllık izler.
Milletin gözü Turan’a dikilidir,
Bozkurt’un yolunda mübarek bir yol vardır.
Bizi prangalar bağlayamaz, başlarımız eğilmez,
İçimizdeki özgürlük ruhu ölmez, aksine dirilir.
Türklerin kalpleri tek kalp gibi birleşir,
Bozkurt’un yolunda yarın yeşerir.
Azerbaycan ve Tebriz Turan diyarındandır,
Tek bir sevda için kalpler çarpar.
Hilal ve yıldız bütün gökleri süslesin,
Bozkurt ile nice kalpler yeniden doğsun.
Ey Bozkurt’um, yolumuz ışığa gitsin,
Türklerin sancağı göğe yükselsin.
Dünyada kardeşlik ve barış artsın,
Mübarek Bozkurt’um adalet yolunda yürüsün.
===
Türk yazar *Yahya Azuroğlu*’nu hayatından ayrı okumak mümkün değildir. O, Ülker fabrikasındaki tecrübesi ile Iğdır Şairler Derneği başkanlığını on beş yıl yürütmesini; Almanya’daki tahsili ile yukarı Topraklı köyündeki köklerine dönüşünü birleştiren organik bir aydındır.
“Bozkurt” şiirinin önemi, onun geleneksel bir vatan şiiri olmamasından kaynaklanır. Bu şiir tam bir fikri projedir. Efsaneyi çağırarak bir “şimdi” inşa eder, sembolü kullanarak bir “gelecek” üretir.
“Bozkurt” şiirinin anlamsal katmanlarını, sanatsal yapısını ve şairin kurt ile ceylan arasında, miras ile dünya arasında kurduğu denge felsefesini ortaya koymayı amaçlayan bu analitik okuma…
Bozkurt, Türk geleneğinde sadece bir hayvan değildir. O, kuruluşun sembolüdür. Türk boylarının dört yüz yıl boyunca dar bir vadiye hapsedildikten sonra gri bir kurdun önderliğinde dağı yarıp özgürlüğe çıktıklarını anlatan *Ergenekon Destanı* ile yakından ilişkilidir.
Bu yüzden Azuroğlu “Bozkurt” dediğinde biyolojik bir varlıktan söz etmez. Liderlik, hidayet ve enkaz altından diriliş fikrinden bahseder.
Şair bunu _El-Mesar El-Arabi_ gazetesine verdiğimiz röportajda da teyit etti:
*“Gri kurt maddi yönelimi, cesareti, liderliği ve korumayı temsil eder. Ergenekon Destanı ile bağlantılıdır; gri kurt Türkleri özgürlüğe götürmüştür.”*
Böylece sembol, geçmiş ile bugün arasında bir köprü olur. Her milli kriz yeni bir Ergenekon’dur ve çıkış umudu yeni bir Bozkurt’un varlığına bağlıdır.
Şiir sekiz dörtlükten oluşur. Ritmi coşkuludur. Dili doğrudan, sade ve karmaşıklıktan uzaktır. Bu kasıtlıdır; çünkü şiir kitlesel alımlama ve toplu okuma için yazılmıştır.
Tekrarlar öne çıkar: Bozkurt, ateş, nur, millet, dağlar. Hareket fiilleri hâkimdir: ulumak, parlamak, aşmak, birleşmek, yükselmek, yeşermek.
Zamirlere de dikkat çekeriz: Başta gayb “kurtlar ulur”, sonra çoğul “aşarız”, en sonda doğrudan hitap “Ey Bozkurt’um”. Bu hareket okuyucuyu seyirci konumundan katılımcıya, oradan da nefer konumuna çeker.
Dağlar ve yıldızlar, mücadeleyi kaderî bir boyuta taşıyan semavî bir mekândır. Sönmeyen ateş, ölmeyen iradenin simgesidir. Çadır, Türk evi ve birliğin sembolüdür. Hilal ve yıldız, devletin ve kimliğin sembolüdür.
Şair şöyle der: *“Ergenekon’da olduğu gibi dağları aşarız ve kalplerimizde sönmeyen bir ateş vardır.”*
Burada şair efsaneyi övünmek için çağırmaz, onu bir davranış modeli olarak sunar. Yani her kuşatma bir Ergenekon’dur ve her çıkış için içsel bir ateşe yani azme ihtiyaç vardır.
Bunu şu sözüyle pekiştirir: *“Toprağın altında bin yıllık izler var.”* Yani biz tarihe sonradan eklenmedik, kökümüz ve devamımız var. Bugünkü sıkıntının tarihte bir karşılığı var ve tarihsel çözüm de hazırdır.
*“Milletin gözü Turan’a dikilidir.”* Azerbaycan ve Tebriz’in zikredilmesi rastgele değildir. Şair millet dairesini ulus-devlet sınırlarının ötesine, Türk dünyasına doğru genişletir.
Turan burada illa genişlemeci bir proje değil, vicdani ve kültürel bir birlik rüyasıdır. Şiir, coğrafyayı vicdanı birleştirmek için kullanan jeopolitik bir söyleme dönüşür.
Şiir üç sütun üzerine kuruludur: *Özgürlük* - “Bizi prangalar bağlayamaz, başlarımız eğilmez.”
*Birlik* - “Türklerin kalpleri tek kalp gibi birleşir.”
*Adalet ve Barış* - Şiir şu sözlerle biter: *“Mübarek Bozkurt’um adalet yolunda yürüsün ve dünyada kardeşlik ve barış artsın.”*
Bu kapanış çok önemlidir. Semboli kan ve çatışma dairesinden çıkarıp insani bir medeniyet projesine taşır. Buradaki kurt savaşa değil, adalete çağrılır.
Karanlık gecelerde yol gösteren *dişi Bozkurtlar*’ın zikri dikkat çekicidir. Bu, Türk mitolojisindeki ana kurt *Asena*’ya bir göndermedir.
Bu varlık, kadına diriliş ve kurtuluş sürecinde kurucu bir rol verir ve milliyetçi söylemin erkek
egemen kalıbını kırar.
Azuroğlu düşüncesinin en derin yanı, yalnızca kurdu kutsamamasıdır. _El-Mesar El-Arabi_ röportajında antropolojik bir okuma yaptı:
*_“Gri kurt maddi yönelimi, cesareti, liderliği ve korumayı temsil eder.
Ceylan ise manevi yönelimi, kutsallığı, saflığı ve merhameti simgeler. Türk Şamanizmi’nde kutsaldır.
Gri kurt ve ceylan birbirini tamamlar.”_*
Bu cümleyle şair medeniyet dengesi için bir model sunar. Batı söyleminde egemen olan ve aklı duygudan, siyaseti ahlaktan ayıran dışlayıcı ikiliği reddeder.
Onun denklemi açıktır: *Ceylansız kurt* = ruhsuz güç, vahşet ve istibdada kayar.
*Kurtsuz ceylan* = güçsüz ruh, zayıflık ve yok oluşa mahkûmdur.
“Bozkurt” şiiri denklemin yarısını, yani kurdu sunar. Fakat şairin bütün fikri denklemin tamamını verir. Bu da onun söylemini çatışmacı milliyetçi söylemlerden ayırır.
Azuroğlu’na göre şiir sadece tefekkür için değildir. Röportajda şöyle dedi: *“Şiir değişimin motoru olabilir ve kelimeler meydan okumalar karşısında güçlü bir silah olabilir.”*
Bunu pratikte de yaptı. “Ülkeyi Kim Kurtaracak?” adlı şiirini “umut göğünde kanat çırpan vatan şiiri” diye niteledi, İngilizceye çevirip Bangladeş’te yayımladı. Eserleri yedi dile çevrildi ve üç kez Barış Ödülü aldı. Kendisi edebiyat alanında Fahri profesördür.
Demek ki şiir onun için silah, köprü ve motordur. Gerçekliğe bir müdahaledir. Bu yüzden dili halka yakındır. Çünkü fabrikadaki işçinin anlamadığı şiirin toplumsal işlevde başarısız olduğunu bilir.
Açılımının yanında şair köküne de sıkı sıkıya bağlıdır ve şu çok tehlikeli cümleyle uyarır:
*“Mirasımızı ve tarihimizi koruyamazsak, rüzgârın kuruttuğu yapraklar gibi oluruz ve gelecek nesillerin hafızasında silik bir hatıra oluruz.”*
Benzetme derindir. Ağacı olmayan yaprak ölür, hafızası olmayan insan da bağını kaybeder.
Fakat sorumluluğu sadece devlete yüklemez: *“Türk kültürel mirasını korumak sadece bireylerin değil, toplumun tamamının sorumluluğudur.”*
Bunu yaşadı da: kurdu, yayımladı, öğretti. Müzeyi reddedip yaşanan bir mirası savundu.
Bu mesaj küreseldir ve küreselleşme çağında bize, Araplara da yöneltilmiş bir uyarıdır.
Bütün bu milliyetçi söylemin yanında şair Azeroğlu Güney Azerbaycanlı Şair Hamit Genci’nin kızı Ayten’den “Gönülden ve Hediye” adlı şiir geldiğinde “sevincimi tarif etmek için ciltler yazmam gerekir” diyerek insan olduğunu gösterdi. Aşık Veysel’in şu beytini hatırladı: *“Kader bize sevinci ve hüznü birlikte yaşamayı yazmış.”*
Bu an, bütün projesinin şiirin kalbinden doğduğunu gösterir. Bireysel vicdandan başlar ve genişler.
Bu okumadan dört sonuç çıkarılabilir:
1. Efsaneyi geçmiş bir hikâyeden çıkarıp güncel bir projeye dönüştürmeyi başardı. Ergenekon her kriz için bir model oldu.
2. Etkin şiir modeli sundu. Şiir onun için fildişi kule değil, silah ve değişim motorudur.
3. Özgünlük ile çağdaşlığı birleştirebileceğini ispatladı. Hem Turan’ı anabilir hem de Bangladeş’te yayımlanabilirsin.
4. Denge felsefesini cisimleştirdi: Kurt ve ceylan birlikte. Koruyan güç ve inşa eden ruh. Vahşetsiz adalet, dışlamasız birlik.
Ve şiirin mesajı şu umut olarak kalır: *“Bozkurt’un yolunda yarın yeşerir.”* Bu, çalışma, koruma ve diyalog üzerine kurulu bir yarındır.
İşte bu bizim “kurt” şiirine dair okumamızdır: Şiir olarak, eylem olarak, sembol olarak ve gerçeklik olarak.
Yazan: Türkolog Luseif*
*El-Mesar El-Arabi Gazetesi - Cezyir
