Millî Mücadele Kahramanı Samsunlu Fatma Çavuş Kimdir?
Türk istiklal mücadelesinin yerel direniş safhasında eşsiz bir kahramanlık sergileyen Fatma Çavuş (Yalçın), vatan sevgisinin ve Türk kadınının kudretinin en önemli timsallerinden biridir.
1897 yılında (resmi kayıtlara göre 1 Temmuz 1900) Samsun’un Dağköy köyünde dünyaya gelen Fatma Yalçın; Ali ve Selime Yalçın çiftinin beş evladından biridir.
Fatma Yalçın’ın hayatı, Birinci Dünya Savaşı’nın ağır şartları ve ardından gelen Millî Mücadele dönemiyle şekillenmiştir. 1887 doğumlu olan eşi Hasan Bircan, seferberlik emriyle gittiği cepheden geri dönememiş ve 23 Mart 1916 tarihinde vefat etmiştir. Genç yaşta eşini kaybeden Fatma Yalçın, bu zorlu dönemde hem ailesinin hem de köyünün savunma sorumluluğunu üstlenmiştir.
Millî Mücadele yıllarında bölgedeki Türk köylerine baskınlar düzenleyerek halka zulmeden Rum çetelerine karşı amansız bir mücadele başlatmıştır. Stratejik dehasını kullanarak köydeki kadın ve gençlerden oluşan bir direniş hattı kurmuş, onlara askeri taktikler öğretmiştir. Baskınlar sırasında güvenliği sağlamak amacıyla oluşturduğu parola sistemi, bölgedeki savunmayı güçlendirmiş ve çetelerin köy üzerindeki emellerini boşa çıkarmıştır. Bu başarısı, onun Karadeniz’deki direnişin kilit isimlerinden biri haline gelmesini sağlamıştır.
Savunma mücadelesi sürerken yaşanan en acı hadiselerden biri, annesi Selime Yalçın’ın vefatıdır. Halk arasında, parola bilinmediği için Fatma Çavuş’un annesini yanlışlıkla vurduğuna dair söylentiler bulunsa da tarihi veriler ve araştırmalar, Selime Yalçın’ın 6 Kasım 1922 tarihinde köy halkı ile işgalci çeteler arasında çıkan bir gece baskını ve çatışması sırasında hayatını kaybettiğini doğrulamaktadır.
Fatma Yalçın’ın vatan savunmasındaki üstün cesareti, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından takdirle karşılanmıştır. Atatürk, bu kahraman Türk kadınını onurlandırmak amacıyla kendisine "Çavuş" unvanını tevdi etmiş ve kendisini Ankara’ya davet etmiştir. Ancak dönemin ulaşım zorlukları ve şahsi imkânsızlıklar nedeniyle bu davete icabet edememiştir.
Hayatının geri kalanında bir daha evlenmeyen ve evladı olmayan Fatma Çavuş, Cumhuriyetin ilanından sonra da Samsun halkının gönlünde müstesna bir yer edinmiştir. Milli bayramlara at sırtında katılarak bağımsızlık ruhunu diri tutan Fatma Çavuş, 1963 yılında doğduğu yer olan Dağköy’de vefat etmiştir.
Günümüzde, araştırmacı ve yazar Ahmet Seven’in titiz çalışmaları sayesinde hayatı geniş kitleler tarafından öğrenilen Fatma Çavuş’un ismi; okullara, caddelere ve çeşitli eğitim kurumlarına verilerek yaşatılmaktadır. Onun, etrafındaki kadınlara hitaben söylediği şu sözler, Türk kadınının karakterini özetleyen bir vasiyet niteliğindedir:
“Eğer öleceksek, ağlaşarak değil vuruşarak öleceğiz. Bugün ağlaşma günü değil, kahramanca vuruşma günüdür. Asla düşmana teslim olmayacağız. Türk kadını ancak öldükten sonra teslim olur.”
