Samsun'a bağlı Kavak ilçesinin etnik yapısının temelini, tarih boyunca bölgeye yerleşmiş olan Türkmen/Yörük cemaatleri oluşturur. Kavak, tipik bir Türkmen yerleşim yeri özelliği taşımaktadır.
Temel Etnik Köken: Türkmen ve Yörükler
Kavak ilçesinin tarihi, özellikle Anadolu'nun Türkleşme süreci ve Osmanlı dönemindeki iskân politikaları ile yakından ilişkilidir. Arşiv kayıtları ve köy isimleri incelendiğinde, Kavak'ın nüfusunun büyük ölçüde aşağıdaki Türkmen ve Yörük gruplarından geldiği görülmektedir:
-
Oğuz Boyları: Bölgede, Oğuzların farklı boylarına mensup cemaatlerin izlerine rastlanır. Köy adları ve cemaat kayıtları, özellikle Bayındır, Avşar, Bayad, Yıva, Eymür, Kayı gibi Oğuz boylarının bu bölgede yerleştiğini göstermektedir.
-
Çeşitli Türkmen ve Yörük Cemaatleri: Kavak'a yerleşen gruplar arasında Dulkadir Türkmenleri, Maraş Yörükleri ve İçel Yörükleri gibi Anadolu'nun farklı bölgelerinden gelen büyük Türkmen taifelerine bağlı cemaatler bulunmaktadır. Artuklu, Beğtimurlu, Hacılu, Karacalu, Karlu (Karluk Türkleri), Tabaklı gibi yerleşim isimleri, buraya yerleşen Türkmen cemaatlerinin adlarını taşımaktadır.
Bu cemaatler, tarım ve hayvancılıkla uğraşan, bölgenin asayişinde de rol oynayan gruplardır.
Diğer Nüfus Bileşenleri
Tarihsel süreç içinde ve daha yakın dönemde gerçekleşen göç hareketleri nedeniyle Kavak'a farklı etnik gruplar da yerleşmiştir:
-
Çerkezler: Özellikle Osmanlı'nın son dönemlerinde Kafkasya'dan Anadolu'ya göç eden Çerkez (Adige) gruplar, Kavak ve çevresindeki bazı köylere iskân edilmiştir.
-
Balkanlardan Gelen Mübadil Aileler: Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu ve mübadele döneminde Balkanlardan (Rumeli'den) gelen bazı Türk göçmen (mübadil) aileler de Kavak yöresine yerleşmiştir.
-
Azınlık Grupları (Tarihi Veriler): Osmanlı döneminde (örneğin 19. yüzyıl sonlarında) Kavak kazasında Müslüman nüfusun yanı sıra az sayıda Rum ve Ermeni nüfusun da yaşadığı Salnamelerde (yıllıklarda) kayıtlıdır; ancak bu gruplar Cumhuriyetin ilk yıllarında ya bölgeden ayrılmış ya da mübadele yoluyla başka yerlere gönderilmiştir.
Sonuç olarak, Kavak ilçesinin etnik ve kültürel kimliğinin ana çatısını, Orta Anadolu'dan ve Doğu Akdeniz'den göç eden, çok sayıda cemaate ayrılmış Türkmen/Yörük grupları oluşturmaktadır.