Medeniyet mi, Sosyal Kaos mu? İnönü’nün "Yol" Korkusunun Perde Arkası
ANKARA – Türkiye’nin kalkınma tarihindeki en büyük ikilemlerden biri, merhum sanayici Jak Kamhi’nin anılarıyla yeniden gündeme geldi. Kamhi’nin “Gördüklerim Yaşadıklarım” kitabında naklettiği, İsmet İnönü’nün “Aman evladım çok yol yapma, Anadolu buraya gelir” sözleri, akıllara şu soruyu getirdi: Anadolu köylüsü kaderine mi terk edilmek istendi, yoksa şehirlerin çöküşü mü engellenmeye çalışıldı?
Yol: Hem Şifa Hem De Tahliye Hattı
Cumhuriyet’in ilk yıllarında yol; doktora ulaşmak, eğitimle tanışmak ve “Köylü milletin efendisidir” sözünün hayata geçmesi demekti. Köylünün dünyası, askere gidene kadar kendi toprağıyla sınırlıydı. Yolun olmadığı yerde mahrumiyet vardı. Ancak Jak Kamhi’nin aktardığı anekdotta, devletin zirvesindeki İsmet İnönü’nün bu "medeniyet köprüsüne" karşı temkinli yaklaşımı, bugün çok farklı bir tartışmayı tetikliyor.
İnönü’nün "Eğitimsiz Göç" Endişesi
Jak Kamhi, sayfa 35’te İnönü’nün o meşhur fısıltısını şöyle analiz ediyor:
"O zaman çok şaşırmıştım ama İsmet Paşa imkanların sınırlı olduğunu biliyordu. Gerekli donanımı kazanamadan şehre gelen kitlelerin büyük sıkıntılar çekeceğini öngörmüştü."
Kamhi’ye göre bu bir "yasaklama" değil, bir hazırlık meselesiydi. Köylüye önce kendi toprağında bir meslek ve beceri kazandırılmalı, şehir bu nüfusu ağırlayacak endüstriyel altyapıya kavuşmalıydı.
Büyük Tartışma: Hapsetmek mi, Korumak mı?
Bu tarihi diyalog, iki farklı bakış açısını karşı karşıya getiriyor:
-
Hapsetme Görüşü: Anadolu köylüsünün modern imkanlara ulaşmasının (yol aracılığıyla) geciktirilmesi, bir kesimi yerinde saymaya mahkum etmek miydi?
-
Kentsel Çöküş Endişesi: Altyapısı olmayan şehirlere akın eden kitlelerin, gecekondu mahallelerinde "yaşam savaşı" vermesine engel olmak bir devlet adamı sorumluluğu muydu?
Kamhi: "Haklı Olduğunu Yıllar Sonra Anladım"
Duayen sanayici, anılarının sonunda bugün geldiğimiz noktaya dikkat çekiyor. Kontrolsüz göçle büyük kentlere gelen milyonların yaşadığı zor koşullar, İnönü’nün o günkü "yol yapma" uyarısının aslında bir "insani trajedi önleme" çabası olduğunu kanıtlar nitelikte.
#JakKamhi #İsmetİnönü #YolMedeniyettir #Anadolu #Göç #Şehirleşme #TarihiTartışma #KöylüMilletinEfendisidir #TürkiyeTarihi #RemziKitabevi