Basın Özgürlüğü Mü, Ahlak Sınırlarının İhlali Mi? Kavramsal Bir Analiz
AHMET SEVEN -SAMSUN BÜLTEN
Dünya Basın Özgürlüğü Günü, demokratik toplumların yapı taşı olan ifade hürriyetinin önemini vurgularken, aynı zamanda medyanın toplumsal sorumluluklarını yeniden düşünmek için bir fırsat sunmaktadır. Ancak günümüzde "özgürlük" kavramı, çoğu zaman etik değerlerden ve hukuk normlarından koparılarak, her türlü sınırsızlığın meşrulaştırıldığı bir kalkan olarak kullanılmaya çalışılmaktadır. Oysa basın özgürlüğü, bireysel hırsların veya kötü niyetli yaklaşımların sınırsızca sergilendiği bir alan değil; kamu yararının korunduğu hukuki ve ahlaki bir zemindir.
Gazeteciliğin Ontolojik Temeli: Ahlak ve İlke
Gazetecilik mesleği, özü itibarıyla bir güven ilişkisine dayanır. Gazetecinin kalemini kullanırken temel motivasyonu şahsi husumetler veya nefsi kazanımlar değil, toplumun doğru bilgiye ulaşma hakkı ve milli menfaatlerin korunması olmalıdır. Vicdani sorumluluktan yoksun, karakter erozyonuna uğramış ve şahsi çıkarlarını mesleki kimliğinin önüne koyan yapıların, medya çatısı altında yer bulması mesleğin saygınlığına vurulan en büyük darbedir.
Gerçek bir gazeteci, yazdığı her kelimenin ve kurduğu her cümlenin toplumsal yansımasını hesap etmek zorundadır. Ahlakın ve edebin olmadığı bir yerde basın ve yayın faaliyetinden söz etmek, mesleği sadece mekanik bir veri aktarımına veya daha kötüsü bir manipülasyon aracına indirgemektir.
Özgürlüğün Sınırı: Hukuk ve Toplumsal Değerler
Basın özgürlüğü tartışmalarında sıkça dile getirilen "yeterince özgür değiliz" söylemi, beraberinde şu soruyu getirmektedir: Talep edilen özgürlüğün mahiyeti nedir?
Eğer özgürlükten kasıt;
-
Kişilere ve kurumlara fütursuzca hakaret edebilmek,
-
Devletin ali menfaatlerine ve güvenliğine zarar verecek faaliyetlerde bulunmak,
-
Şantaj ve manipülasyon yoluyla kişisel rant devşirmek,
-
Toplumun dini, manevi ve ahlaki değerlerini aşağılamak ise;
bu durum bir hak arayışı değil, hukuku ve ahlakı delme çabasıdır. Hiçbir modern hukuk sistemi, özgürlüğü bir "suç işleme ve toplumsal değerleri tahrip etme" yetkisi olarak tanımlamaz. Özgürlük, ancak hukuk çerçevesinde ve başkalarının haklarına saygı duyulduğu sürece anlam kazanır.
Basın Yayın Ahlak İlkeleri ve Taahhüt
Birçok yayın organının künyesinde yer alan "Basın yayın ahlak ilkelerine uymayı taahhüt eder" ibaresi, sadece şekli bir zorunluluk değil, topluma verilmiş bir sözdür. İlkelerin ilkesizleştiği, ahlaki normların esnetildiği bir ortamda bu taahhütname içi boş bir metinden ibaret kalır. Kanunların belirlediği "kırmızı çizgiler", devlet olmanın ve toplumsal huzuru tesis etmenin gereğidir. Bu çizgilerin aşıldığı noktada özgürlük, bir hak olmaktan çıkıp toplumsal bir tehdit mekanizmasına dönüşür.
Sonuç
Gazetecilik, sadece haber vermek değil, aynı zamanda toplumun ahlaki ve hukuki vicdanı olabilmektir. Mesleki haklarının yetersizliğinden şikayet edenlerin, öncelikle bu hakları hangi niyetle kullandıklarını sorgulamaları gerekir. Ahlaklı ve ilkeli gazeteciler, hem kendi şahsi itibarlarını hem de mesleğin onurunu korumak için otokontrol mekanizmasını diri tutanlardır. Basın özgürlüğü, edep ve hukukla harmanlandığı sürece toplumu aydınlatan bir meşale olmaya devam edecektir.
Samsun Bülten
